THÔNG TIN PHÁP LUẬT DÂN SỰ

TS. NGUYỄN NGỌC ĐIỆN

1. Trật tự xã hội và công bằng xã hội – mục tiêu khách quan của luật

Mục tiêu khách quan cao nhất của luật là bảo đảm trật tự xã hội (1), điều kiện cơ bản đối với việc sản sinh, bảo tồn, phát triển các giá trị vật chất và tinh thần. Một trật tự pháp lý chỉ được gọi là tốt khi có khả năng gìn giữ, duy trì cấu trúc xã hội trong trạng thái hài hoà và ổn định.  

Trật tự xã hội, về phần mình, là một khái niệm mà sự nhìn nhận có thể rất khác biệt, tuỳ theo quan điểm tiếp cận. Thế nhưng, vượt lên trên tất cả những khác biệt, nhất là những khác biệt có nguồn gốc ý thức hệ, có một trật tự phổ quát đặc trưng bởi sự thống trị của hai nguyên tắc công bằng xã hội hay, đúng hơn, của một nguyên tắc công bằng kép, được thừa nhận rộng rãi (2): nguyên tắc công bằng số học, còn gọi là bình đẳng trong quan hệ song phương; nguyên tắc công bằng hình học, còn gọi là bình đẳng trong quan hệ đa phương.

Công bằng số học: Nguyên tắc bình đẳng trong quan hệ song phương đòi hỏi sự cân đối về quyền và nghĩa vụ giữa hai bên trong giao tiếp xã hội. Tư tưởng chủ đạo là mỗi người phải được và chỉ được hưởng những lợi ích thuộc về mình. Xuất phát từ đó, mọi hoạt động trao đổi sản phẩm, dịch vụ giữa con người phải bảo đảm sự cân xứng về giá trị, sự cân xứng toán học. Một người chuyển giao cho người khác một lợi ích mà không với ý định tặng cho, thì có quyền yêu cầu người nhận lợi ích giao trả cho mình một lợi ích tương đương (3); một người có hành vi gây thương tích cho người khác phải bồi thường thiệt hại để khôi phục tình trạng thể chất của nạn nhân như trước khi bị thương; một người có hành vi trộm cắp tài sản của người khác có nghĩa vụ giao trả tài sản cho người bị mất trộm;…

Continue reading →

Filed under: Xã hội, nhà nước và pháp luật Việt Nam | 1 Comment »

THS. NGUYỄN CHÍ DŨNG – Chánh Văn phòng VKSND Hà Nội

Công cuộc đổi mới toàn diện đất nước được Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo bắt đầu từ Đại hội Đảng lần thứ VI (năm 1986) đến nay đã đạt được những thành tựu to lớn có ý nghĩa vô cùng quan trọng trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị – xã hội. Đặc biệt là những thành tựu về tổ chức quản lý phát triển nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN). Những thành tựu bước đầu về kinh tế đã đưa đất nước ta ra khỏi khủng hoảng về kinh tế – xã hội, cho phép tiếp tục đổi mới về chính trị.

Trong điều kiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập quốc tế, đòi hỏi chúng ta phải tiếp tục xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân và vì dân. Chính vì lẽ đó trong những năm đầu bước vào thế kỷ XXI, Đảng ta đã có nhiều Nghị quyết quan trọng về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật và cải cách nền tư pháp^[1], Chính phủ có Quyết định về chương trình tổng thể cải cách hành chính Nhà nước giai đoạn 2001 – 2010^[2].

Trong nội dung của các văn kiện chính trị – pháp lý quan trọng nêu trên, vấn đề cải cách tư pháp và giám sát hoạt động tư pháp được Đảng ta quan tâm, chỉ đạo cụ thể. Trước hết là việc cụ thể hoá đầy đủ nguyên tắc hiến định “Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp”, "nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật”.

Một trong những vấn đề cần được cụ thể hoá nguyên tắc trên là vấn đề giám sát việc thực hiện pháp luật của các cơ quan nhà nước nói chung và việc giám sát hoạt động tư pháp nói riêng. Đảng ta chỉ ra rằng “thể chế hoá nguyên tắc dân chủ trong hoạt động của các cơ quan dân cử bảo đảm để nhân dân tích cực tham gia vào các hoạt động xây dựng pháp luật, giám sát bằng nhiều hình thức việc thi hành luật của các cơ quan, công chức nhà nước. Hoàn thiện pháp luật về giám sát tối cao của Quốc hội, cơ chế bảo vệ luật và Hiến pháp”; “hoàn thiện pháp luật về khiếu nại tố cáo, bảo đảm mọi quyết định pháp luật và hành vi hành chính trái pháp luật đều được phát hiện và có thể bị khởi kiện trước toà án”; “hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động thanh tra”; “hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của viện kiểm sát nhân dân theo hướng bảo đảm thực hiện tốt chức năng công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp”; "hoàn thiện pháp luật về quyền giám sát của các cơ quan dân cử, quyền trực tiếp giám sát kiểm tra của công dân đối với các hoạt động của cơ quan, cán bộ, công chức; mở rộng các hình thức dân chủ trực tiếp để người dân tham gia vào công việc của Nhà nước…”.

Continue reading →

Filed under: Xã hội, nhà nước và pháp luật Việt Nam | Leave a comment »