THÔNG TIN PHÁP LUẬT DÂN SỰ

MẠNH QUÂN

Lâu nay, các nhà quản lý vẫn hay nhấn mạnh rằng, cổ phần hoá (CPH) doanh nghiệp nhà nước (DNNN) không phải là quá trình tư nhân hoá. Nhưng với những gì diễn ra trên thực tế trong nhiều năm qua ở các DNNN đã được CPH, có không ít tiền của, giá trị tài sản của Nhà nước, bằng nhiều cách, đã được chuyển hoá không đúng quy định, không đúng giá trị thực, thành tài sản của doanh nghiệp tư nhân, cho các cá nhân…

Khối tiền của ấy sẽ một đi không trở lại nếu như các cơ quan kiểm toán Nhà nước, Thanh tra Chính phủ,… không có những đợt kiểm tra, kiểm toán để thu hồi. Những con số: 3.744 tỉ đồng, gần 150.000 USD, trên 1.380.000m² đất, hơn 13.449.000 cổ phần…, phần lớn phải thu hồi, mà Thanh tra Chính phủ mới công bố sau cuộc tổng thanh tra chuyên đề về CPH khối DNNN trong năm 2009 (chưa nói đến các cuộc kiểm toán của ngành kiểm toán, các cuộc điều tra của ngành công an) là những khoản sai phạm chứng minh không gì rõ hơn cho quá trình biến tài sản nhà nước thành tài sản riêng nói trên.

DNNN thường không được đánh giá cao về hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Nhưng đến khi từng doanh nghiệp “công” được định giá để tiến hành CPH, nhà đầu tư sẽ phải nhìn các doanh nghiệp ấy một cách thèm thuồng. Bởi, đơn giản, nhiều DNNN thường sở hữu những khối tài sản giá trị khổng lồ: khoáng sản, đất đai, địa lợi… Và thất thoát nhiều nhất trong quá trình CPH chính là ở khâu định giá tài sản khối tài sản ấy.

Theo đánh giá chung của Thanh tra Chính phủ, khi xác định giá trị tài sản là hiện vật, các công ty tư vấn xác định giá trị doanh nghiệp thường không thực hiện theo đúng nguyên tắc “giá thị trường”. Nhiều nơi viện lý do: thị trường không có tài sản tương đương nhưng thường, các đơn vị đó lại không thực hiện đầy đủ quá trình định giá. Người ta thường dùng số liệu kế toán cũ, lạc hậu làm căn cứ nên giá trị tài sản của doanh nghiệp đưa vào CPH thường bị đánh giá thấp hơn giá trị thực tế. Có tình trạng chung là các hội đồng xác định giá trị tài sản doanh nghiệp cố ý hiểu khác đi quy định về cách xác định chất lượng tài sản trong thông tư hướng dẫn (của bộ Tài chính) để hạ thấp chất lượng nhiều tài sản xuống 20% kể cả nhà cửa, phương tiện giao thông, v.v. đang sử dụng. Thậm chí có nơi, như ở Cần Thơ, trung tâm Dịch vụ và thẩm định giá tài sản của nhà nước còn sử dụng cả cán bộ chưa hề qua đào tạo, không có chuyên môn thẩm định tham gia vào việc xác định giá trị doanh nghiệp.

Continue reading →

Filed under: Cổ phần hóa | Leave a comment »

MẠNH QUÂN

Dù thị trường chứng khoán bắt đầu nóng lại khoảng hai tháng qua nhưng tiến trình cổ phần hoá (CPH) doanh nghiệp, đặc biệt là khối tập đoàn, tổng công ty (TCTY) nhà nước vẫn ì ạch. Đến nay, theo ông Phạm Viết Muôn, phó trưởng ban Chỉ đạo đổi mới, phát triển doanh nghiệp trung ương, chưa có tập đoàn nào hoàn thành CPH công ty mẹ – tập đoàn, còn các TCTY CPH chỉ đếm trên đầu ngón tay. Nhưng ở đó đang nổi lên những tiêu cực chỗ này, chỗ khác.

Đứng đầu bảng trong tiêu cực gây thất thoát vốn nhà nước trong quá trình CPH có lẽ phải kể đến Vinaconex (TCTY cổ phần Xuất nhập khẩu và xây dựng). Mới đây, văn phòng Chính phủ thông báo thu hồi 900 tỉ đồng từ Vinaconex gồm những khoản như 810 tỉ đồng tiền thặng dư do bán cổ phần lần đầu chưa nộp ngân sách nhà nước, 73 tỉ đồng tiền vốn nhà nước tăng thêm từ thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp đến khi CPH, giá trị quyền sử dụng đất ở một số địa điểm… Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ, cơ quan thanh tra Vinaconex đề nghị thu hồi trên 1.415 tỉ đồng, do còn nhiều khoản khác phải thu liên quan đến giá trị tài sản, quyền sử dụng đất khi Vinaconex CPH.

Trước Vinaconex, từ kết quả giám sát “thực hiện chính sách, pháp luật về xử lý đất đai, mua bán cổ phiếu trong quá trình CPH doanh nghiệp nhà nước” do uỷ ban Tài chính – ngân sách của Quốc hội thực hiện cuối năm ngoái, nhiều trường hợp đất đai, vốn và nhiều loại tài sản của Nhà nước đã được chuyển hoá thành tài sản của các tổ chức, cá nhân qua cánh cửa CPH.

Những ví dụ đã được dẫn ra trong thời gian này như công ty cổ phần du lịch Ngọc Lan (Lâm Đồng) kinh doanh khách sạn ở vị trí đất rất đẹp với diện tích đất thuế là 2.292m² nhưng khi định giá để CPH chỉ có 3,5 tỉ đồng, so với giá đất thị trường có thể gấp nhiều lần. Sau CPH, cổ phần nhà nước tại công ty này chiếm 30% tiếp tục được bán hết. Trường hợp tương tự diễn ra ở khách sạn Phú Gia, một số nhà hàng, khách sạn có vị trí “đắc địa” khác tại Hà Nội, TP.HCM… Một ví dụ điển hình khác là công ty TNHH một thành viên bến xe Miền Đông (TP.HCM) khi xác định giá trị doanh nghiệp ban đầu có 60 tỉ đồng và lợi thế kinh doanh là 9 tỉ đồng. Sau này, xác định lại theo nghị định 109/NĐ-CP, giá trị doanh nghiệp lên tới 1.121 tỉ đồng và lợi thế kinh doanh 1.052 tỉ đồng, tức là gấp 31,4 lần so với giá trị ban đầu.

Continue reading →

Filed under: Cổ phần hóa | Leave a comment »

TS. ĐỖ TRỌNG BÁ – Học viện Chính trị – Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh

Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với định hướng xã hội chủ nghĩa của Đảng và Nhà nước ta. Ngoài mục tiêu nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước, chủ trương này còn giúp người công nhân lao động trực tiếp tại các xí nghiệp trở thành cổ đông, tức là đồng chủ sở hữu thực sự của xí nghiệp cổ phần, chứ không phải là những người làm chủ trên danh nghĩa (hình thức) như trước đây. Đó cũng chính là một mục tiêu mà chúng ta cần đạt tới trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội…

Những bất cập khi thực hiện chủ trương cổ phần hóa

Do trình độ phát triển của lực lượng sản xuất còn thấp kém, nước ta còn đang ở trong thời kỳ quá độ kinh tế lên chủ nghĩa xã hội, tức là thời kỳ xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội, chúng ta phải giải phóng mọi lực lượng xã hội để phát triển sản xuất, nên một bộ phận giai cấp công nhân vẫn phải làm thuê, làm thợ là điều không tránh khỏi. Song, kinh nghiệm thực tế đã cho chúng ta thấy, không được nóng vội, không thể để cho quan hệ sản xuất vượt quá xa trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, vì như vậy cũng chính là sự kìm hãm và phá hoại lực lượng sản xuất, chứ không phải là mở đường cho nó phát triển. Thế nhưng, không vì vậy mà chúng ta lơ là những mục tiêu cốt yếu, không quan tâm đúng mức đến việc vạch ra lộ trình từng bước giải phóng giai cấp công nhân nói riêng và nhân dân lao động nói chung, trong quá trình phát triển đất nước. Nếu không quan tâm đúng mức đến vấn đề này thì chúng ta sẽ xa dần mục tiêu, lý tưởng.

Đành rằng, trong thời kỳ quá độ, một bộ phận của giai cấp công nhân vẫn phải làm thuê, làm thợ, nhưng đó là ở các xí nghiệp tư nhân tư bản chủ nghĩa (trong nước và nước ngoài). Còn ở các doanh nghiệp nhà nước (DNNN), điều cần làm là chúng ta phải quan tâm đến quyền làm chủ của họ. Vì vậy, chủ trương cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước chỉ đúng khi chúng ta quan tâm đúng mức và thực sự, chứ không phải là sự quan tâm có tính hình thức đến số phận của người công nhân. Nếu đi chệch mục tiêu này, có nghĩa là chúng ta đang tư sản hóa, tư nhân hóa các DNNN.

Continue reading →

Filed under: Cổ phần hóa | Leave a comment »

CIVILLAWINFOR (Lược trích từ Công văn số 4586/BTC-VP ngày 27 tháng 3 năm 2009 của Bộ Tài chính về việc trả lời kiến nghị của cử tri tại kỳ họp thứ 4, Quốc hội khoá XII)

1. Tiến trình cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước (DNNN) trong thời gian vừa qua được triển khai từng bước vững chắc, theo đúng Nghị quyết của Đảng và quy định của Nhà nước. Mục tiêu của cổ phần hoá là:

– Chuyển đổi những doanh nghiệp mà Nhà nước không cần giữ 100% vốn sang loại hình doanh nghiệp có nhiều chủ sở hữu; huy động vốn của các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài để nâng cao năng lực tài chính, đổi mới công nghệ, đổi mới phương thức quản lý nhằm nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

– Nhà nước rút vốn ra khỏi các lĩnh vực Nhà nước không cần nắm giữ hoặc không cần chi phối (các thành phần kinh tế khác có khả năng thực hiện) để tập trung vốn đầu tư cho các lĩnh vực then chốt, chiến lược của nền kinh tế hoặc lĩnh vực các thành phần kinh tế khác không có điều kiện thực hiện đảm bảo vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước.

– Đổi mới phương thức quản trị doanh nghiệp nhà nước sau khi cổ phần hoá nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp sau cổ phần hoá hoạt động theo Luật doanh nghiệp, được điều hành bởi Hội đồng quản trị có sự tham gia của các thành phần kinh tế, tạo sự công khai, minh bạch hơn, tự chủ, tự chịu trách nhiệm trên phần vốn góp của minh. Việc kiểm tra, giám sát của các cổ đông nhất là cổ đông là nhà đầu tư chiến lượcvà người lao động trong doanh nghiệp đã có ý nghĩa thiết thực trong đổi mới về phương thức quản lý, tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Continue reading →

Filed under: Cổ phần hóa | Leave a comment »

LÊ VĂN TỨ

Cổ phần hóa chậm chủ yếu là do cách làm có tính mò mẫm trong điều kiện tư duy về quản lý doanh nghiệp nhà nước thời kinh tế thị trường chưa có những đổi mới căn bản.

Cổ phần hóa (CPH) doanh nghiệp nhà nước ở nước ta diễn ra dưới sự chỉ đạo tập trung của Chính phủ. Các chính sách, biện pháp CPH được thể hiện trong các nghị định, quyết định của Chính phủ, các thông tư và văn bản hướng dẫn thi hành của các bộ ngành và địa phương liên quan. Song, thực tế cho thấy quá trình CPH không mấy suôn sẻ, vướng mắc liên tục phát sinh.

Để tháo gỡ vướng mắc, chính sách, biện pháp CPH, và do đó các văn bản liên quan, đã phải liên tục sửa đi đổi lại. Cứ mỗi lần phát sinh vướng mắc, các cơ quan nhà nước liên quan lại phải tham gia giải quyết, dù muốn dù không, cứ bị cuốn vào vòng xoáy CPH và để rồi mang tiếng “can thiệp quá sâu”(!). Cho nên CPH chậm chủ yếu là do cách làm có tính mò mẫm trong điều kiện tư duy về quản lý doanh nghiệp nhà nước thời kinh tế thị trường chưa có những đổi mới căn bản.

Vị trí và nội dung chưa được minh định

Đến nay có lẽ không phải mọi người đều đã coi CPH là một trong những biện pháp để chuyển nền kinh tế tập trung bao cấp thành nền kinh tế thị trường nhiều thành phần. Và tương tự, không phải ai cũng coi nội dung CPH là chuyển đổi sở hữu, chuyển toàn bộ (hay một phần) doanh nghiệp của nhà nước thành của tư nhân, nói ngắn gọn là tư nhân hóa.

Continue reading →

Filed under: Cổ phần hóa | Leave a comment »

LÊ HỮU NGHĨA

Từ nửa cuối thế kỷ XIX trong lòng chủ nghĩa tư bản với chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất đang thống trị đã bắt đầu xuất hiện một loại hình xí nghiệp mới – xí nghiệp cổ phần hay công ty cổ phần, mà sở hữu trong đó là của các cổ đông.

Trong các trước tác của C.Mác và Ph.Ăng-ghen, chúng ta có thể tìm thấy những phân tích sâu sắc về thực chất quá trình hình thành loại hình công ty cổ phần trong lòng chủ nghĩa tư bản ở Tập III của Bộ “Tư bản” ⁽¹⁾. Tập này đã được Ph.Ăng-ghen biên tập và cho xuất bản vào năm 1894, sau khi C.Mác qua đời. Trong đó đáng lưu ý ở sự tiên đoán về hai khuynh hướng quan trọng của sự xuất hiện các công ty cổ phần trong xã hội tư sản:

Thứ nhất, dưới chủ nghĩa tư bản, C.Mác chỉ ra rằng công ty cổ phần ra đời là sự manh nha của một hình thức sản xuất mới, sẽ đưa đến việc lập ra chế độ độc quyền và đưa đến sự can thiệp của nhà nước tư sản. Khi xuất bản tác phẩm này Ph.Ăng-ghen có bổ sung thêm một số ý như: Các-ten ra đời xóa bỏ tự do cạnh tranh. Trong một số ngành mà trình độ sản xuất cho phép làm được, người ta đã đi đến tập hợp trong toàn bộ sản xuất của ngành đó vào một công ty cổ phần lớn duy nhất có một sự lãnh đạo thống nhất (ví dụ, sản xuất a-mô-ni-ắc của cả nước Anh vào tay một hãng duy nhất, tư bản lưu động được đưa ra mời công chúng góp). Chính trong quá trình này sẽ phát sinh ra một loại ăn bám mới, – quý tộc tài chính mới và cả một hệ thống lừa đảo và bịp bợm về việc sáng lập, phát hành và buôn bán cổ phiếu. Continue reading →

Filed under: Cổ phần hóa | Leave a comment »

LÊ HỮU NGHĨA

Từ nửa cuối thế kỷ XIX trong lòng chủ nghĩa tư bản với chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất đang thống trị đã bắt đầu xuất hiện một loại hình xí nghiệp mới – xí nghiệp cổ phần hay công ty cổ phần, mà sở hữu trong đó là của các cổ đông.

Trong các trước tác của C.Mác và Ph.Ăng-ghen, chúng ta có thể tìm thấy những phân tích sâu sắc về thực chất quá trình hình thành loại hình công ty cổ phần trong lòng chủ nghĩa tư bản ở Tập III của Bộ "Tư bản" ⁽¹⁾. Tập này đã được Ph.Ăng-ghen biên tập và cho xuất bản vào năm 1894, sau khi C.Mác qua đời. Trong đó đáng lưu ý ở sự tiên đoán về hai khuynh hướng quan trọng của sự xuất hiện các công ty cổ phần trong xã hội tư sản:

Thứ nhất

, dưới chủ nghĩa tư bản, C.Mác chỉ ra rằng công ty cổ phần ra đời là sự manh nha của một hình thức sản xuất mới, sẽ đưa đến việc lập ra chế độ độc quyền và đưa đến sự can thiệp của nhà nước tư sản. Khi xuất bản tác phẩm này Ph.Ăng-ghen có bổ sung thêm một số ý như: Các-ten ra đời xóa bỏ tự do cạnh tranh. Trong một số ngành mà trình độ sản xuất cho phép làm được, người ta đã đi đến tập hợp trong toàn bộ sản xuất của ngành đó vào một công ty cổ phần lớn duy nhất có một sự lãnh đạo thống nhất (ví dụ, sản xuất a-mô-ni-ắc của cả nước Anh vào tay một hãng duy nhất, tư bản lưu động được đưa ra mời công chúng góp). Chính trong quá trình này sẽ phát sinh ra một loại ăn bám mới, – quý tộc tài chính mới và cả một hệ thống lừa đảo và bịp bợm về việc sáng lập, phát hành và buôn bán cổ phiếu. Continue reading →

Filed under: Cổ phần hóa | Leave a comment »

ĐOÀN TẤT THẮNG

Để đẩy nhanh tiến độ cổ phần hoá (CPH) doanh nghiệp Nhà nước (DNNN), ngày 16/11/2004, Chính phủ đã ban hành Nghị định 187/2004/NĐ-CP về chuyển công ty Nhà nước thành công ty cổ phần thay thế cho Nghị định số 64/2002/NĐ-CP ngày 19/6/2002 với nhiều sửa đổi, bổ sung phù hợp với tình hình thực tế hiện nay của nước ta. Ngày 22 tháng 12 năm 2004, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 126/BTC hướng dẫn thực hiện Nghị định số 187/CP của Chính phủ về chuyển Công ty Nhà nước thành công ty cổ phần.

Tồn tại và vướng mắc

    Những đổi mới của Nghị định 187/CP của Chính phủ và Thông tư số 126/BTC của Bộ Tài chính đã cơ bản đưa việc CPH theo hướng nâng cao tính công khai, minh bạch, tính chuyên nghiệp và gắn với thị trường; gắn việc phát triển thị trường vốn, thị trường chứng khoán, thu hút các nhà đầu tư chiến lược, khắc phục tình trạng CPH khép kín trong nội bộ doanh nghiệp. Tuy vậy, trong quá trình thực hiện vẫn còn một số tồn tại và vướng mắc khi xác định giá trị doanh nghiệp theo các văn bản pháp quy trên.

Xác định giá trị doanh nghiệp theo phương pháp tài sản:

    – Đối với những tài sản cố định hữu hình:

    Việc xác định giá trị tài sản là hiện vật (tài sản hữu hình) theo Thông tư 126/BTC chỉ xác định giá những tài sản mà Công ty cổ phần tiếp tục sử dụng. Giá trị thực tế của tài sản được tính theo công thức:

GT thực tế của TS = Nguyên giá tính theo giá thị trường  x  Chất lượng còn lại của TS tại thời điểm thẩm định giá.

Continue reading →

Filed under: Cổ phần hóa | Leave a comment »

(Lược ghi) – Cổ phần hoá các DNNN thời gian qua đạt được những kết quả đáng ghi nhận, nhưng việc cổ phần hoá, sắp xếp các doanh nghiệp có quy mô lớn, trong đó các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng thực hiện còn chậm.

Các DNNN đã cổ phần hoá, chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và việc huy động vốn ngoài xã hội trong quá trình cổ phần hoá DNNN còn hạn chế do chưa khuyến khích việc bán cổ phần ra bên ngoài. Chưa có doanh nghiệp nào tính giá trị quyền sử dụng đất vào giá trị doanh nghiệp khi cổ phần hoá.

Thời gian thực hiện cổ phần hoá một doanh nghiệp còn dài, làm tiến độ cổ phần hoá chậm.

Theo báo cáo của các Bộ, ngành, địa phương về kết quả hoạt động của 850 doanh nghiệp cổ phần hoá đã hoạt động trên một năm cho thấy: vốn điều lệ bình quân tăng 44%; doanh thu bình quân tăng 23,6%; lợi nhuận thực hiện bình quân tăng 139,76%; trên 90% số doanh nghiệp sau cổ phần hoạt động kinh doanh có lãi; nộp ngân sách bình quân tăng 24,9%; thu nhập của người lao động bình quân tăng 12%.

Vốn nhà nước còn chiếm tỷ trọng lớn trong vốn điều lệ ở nhiều doanh nghiệp không thuộc diện cần giữ cổ phần chi phối, phổ biến nhất là trong các tổng công ty nhà nước thuộc các ngành xây dựng, giao thông.

Continue reading →

Filed under: Cổ phần hóa | Leave a comment »

NGUYỄN VẠN PHÚ

Bên cạnh khu vực doanh nghiệp nhà nước đã và đang được sắp xếp lại dưới các hình thức cổ phần hóa, bán, khoán, cho thuê… hàng chục ngàn đơn vị sự nghiệp công lập có thu cũng cần được đưa vào diện cải tổ để giảm gánh nặng ngân sách nhà nước, nâng cao chất lượng dịch vụ. Tuy nhiên cải tổ các đơn vị này như thế nào cho có hiệu quả là một bài toán cần được cân nhắc.

Gánh nặng cần giải quyết

Theo số liệu mới nhất của Tổng cục Thống kê, tính đến tháng 7-2007, cả nước có trên 110.000 cơ sở sự nghiệp, tuyển dụng gần 2 triệu cán bộ, nhân viên. Trong số này bao nhiêu là có thu, bao nhiêu không có thu thì Tổng cục Thống kê không phân rõ. Đáng chú ý là so với năm năm trước đó, số cơ sở sự nghiệp tăng đến 43% và số cán bộ, nhân viên tăng 29%.

Trong số trên 110.00 cơ sở sự nghiệp này, chiếm tỷ trọng lớn nhất là các cơ sở giáo dục và đào tạo (trên 87.000), sau đó là đến y tế (13.700), thông tin và truyền thông (1.500), hoạt động chuyên môn, khoa học, công nghệ (1.500), nghệ thuật, giải trí (1.300), hoạt động hành chính và dịch vụ hỗ trợ (430).

Với những đơn vị sự nghiệp công lập có thu như các đoàn ca nhạc nhẹ, nhà hát cải lương, ban quản lý bến xe, bến cảng… đã từng có nhiều ý kiến lẽ ra phải được chuyển giao cho tư nhân từ lâu. Thử hỏi vì sao ngân sách nhà nước phải nuôi hay góp phần để nuôi các đoàn ca nhạc nhẹ của các địa phương?

Ở những thành phố lớn như TPHCM, chỉ nên có một dàn nhạc giao hưởng do ngân sách địa phương lo, còn lại những loại hình văn hóa nghệ thuật thể thao khác nên chuyển sang cho tư nhân làm. Có người sẽ bảo, một đoàn xiếc chẳng hạn, không thể tự mình nuôi sống mình nếu hoạt động dưới cơ chế thị trường. Nếu chuyển sang cho tư nhân và thất bại thì sẽ làm mai một một loại hình nghệ thuật cần duy trì.

Thiết nghĩ những “đơn vị sự nghiệp có thu” như thế, một khi đã cổ phần hóa, không có nghĩa ngân sách nhà nước hay địa phương không thể tiếp tục duy trì tài trợ nếu thấy cần thiết phải duy trì một loại hình nghệ thuật nào đó vì lợi ích chung của xã hội. Chỉ có điều, những người chủ mới sẽ phải lập dự án, thuyết minh, thuyết phục hàng năm để được cấp kinh phí nếu chứng minh được hoạt động đó là phục vụ cho cộng đồng. Nơi cấp kinh phí như thế có thể là doanh nghiệp muốn tài trợ hay các quỹ quốc gia bảo trợ giáo dục, phát triển văn hóa…

Thật ra, các “đơn vị sự nghiệp công lập” hiện có nhiều loại, có loại tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên, có loại chỉ cân đối một phần. Và Bộ Tài chính cũng đã ban hành nhiều văn bản theo hướng giao quyền tự chủ tài chính cho các đơn vị này. Thế nhưng cho dù một đơn vị có thể thu đủ bù chi, thậm chí có lãi, vẫn là gánh nặng cho ngân sách vì việc cân đối thu chi như thế không tính đến các tài sản nhà nước giao cho họ, kể cả đất đai, cơ sở vật chất.

Bản thân các đơn vị này không được tự chủ trong việc trả lương cho nhân viên nên không giữ được người giỏi và hoạt động ngày càng yếu kém. Cổ phần hóa chúng là con đường trước sau gì cũng phải thực hiện.

Continue reading →

Filed under: Cổ phần hóa | Leave a comment »

PGS.TS. NGUYỄN THỊ DOAN*

Sau chiến tranh thế giới thứ II, khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) ở hầu hết các nước trên thế giới phát triển rất nhanh chóng và chiếm tỷ trọng áp đảo trong nền kinh tế mỗi quốc gia. Nhưng đến những năm cuối thập niên 70 và đầu thập niên 80, khu vực DNNN ở hầu hết các quốc gia đã bộc lộ những hạn chế, yếu kém, nhất là về hiệu quả kinh tế. Khu vực DNNN nắm đại bộ phận tài nguyên thiên nhiên, lao động, vốn và công nghệ của toàn xã hội, song sức sinh lợi của đồng vốn bỏ ra luôn thấp hơn so với khu vực kinh tế khác. Trong khi đó, nhà nước lại phải chi những khoản lớn cho khu vực DNNN.

Vì vậy, chính phủ nhiều nước đã tiến hành cải cách và cơ cấu lại khu vực DNNN làm cho nó năng động và hoạt động hiệu quả hơn. Nhưng mỗi quốc gia có bước đi và mức độ thực hiện khác nhau. Chẳng hạn, như chính phủ các nước Anh và Pháp đã tiến hành tư nhân hóa đồng loạt khu vực DNNN thông qua hình thức bán DNNN cho tư nhân và cho phá sản. Cùng với quá trình tư nhân hóa thì chính phủ Tây Ban Nha lại áp dụng cả các biện pháp sáp nhập và giải thể các DNNN. Vào những năm cuối thập niên 80 và đầu thập niên 90, khi các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô tan rã, thì quá trình tư nhân hóa hàng loạt DNNN cũng đã diễn ra tại các nước này. Trên thực tế, quá trình ấy chưa hẳn đã đem lại hiệu quả cao, mà ngược lại, những cú "sốc" đối với người lao động và nền kinh tế đã gây hậu quả khá nặng nề về mặt xã hội.

Đối với nước ta, trong quá trình thực hiện đường lối đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo, đa dạng hóa sở hữu thông qua chuyển đổi sở hữu DNNN mà trọng tâm là cổ phần hóa và giao, bán, khoán, cho thuê DNNN cũng được xác định là một chủ trương lớn đã thể hiện trong các nghị quyết của Đảng và Quốc hội. Song chúng ta có cách làm riêng, từng bước ổn định và vững chắc ; đồng thời, giải quyết thỏa đáng quyền lợi cho người lao động. Điều này nói lên bản chất ưu việt của chế độ ta, cổ phần hóa nhưng không làm tăng thêm số người thất nghiệp.

Có thể khái quát quá trình cổ phần hóa DNNN ở nước ta như sau : giai đoạn 1992 – 1995, là thời kỳ thực hiện thí điểm theo Quyết định 202/HĐBT (1992) của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) về thí điểm chuyển một bộ phận DNNN thành công ty cổ phần ; giai đoạn 1996 – 1998, là thời kỳ thực hiện Nghị định 28/CP (1996) về cổ phần hóa DNNN ; giai đoạn 1999 đến nay, là thời kỳ thực hiện Nghị định 44/1998 NĐ-CP về cổ phần hóa DNNN và Nghị định 103/1999/NĐ-CP về giao, bán, khoán, cho thuê DNNN (Xem thêm – Civillawinfor)

Hai nghị định gần đây đã tạo ra khuôn khổ pháp lý cho việc cổ phần hóa và giao, bán, khoán, cho thuê DNNN. Về tổ chức, các ban chỉ đạo đổi mới DNNN từ trung ương đến các bộ, ngành, Tổng công ty 91 và các địa phương đã được thành lập. Nhưng quá trình cổ phần hóa DNNN diễn ra rất chậm. Từ năm 1992 đến năm 1998, cổ phần hóa được 120 doanh nghiệp. Từ chỗ tự nguyện đăng ký số doanh nghiệp thực hiện cổ phần hóa đã trở thành chỉ tiêu pháp lệnh. Năm 1999, Thủ tướng Chính phủ giao chỉ tiêu cổ phần hóa 450 doanh nghiệp cho các bộ, Tổng công ty 91 và các địa phương, nhưng chỉ thực hiện được 220 doanh nghiệp, đạt 49% kế hoạch. Năm 2000, chỉ tiêu cổ phần hóa DNNN là 508 doanh nghiệp, trong đó 337 doanh nghiệp cổ phần hóa theo Nghị định 44/1998/NĐ-CP và 171 doanh nghiệp giao, bán, khoán, cho thuê theo Nghị định 103/1999/NĐ-CP, nhưng chỉ thực hiện được 196 doanh nghiệp đạt gần 38,6% kế hoạch đề ra, trong đó có 171 doanh nghiệp cổ phần hóa, đạt 50,7% kế hoạch và 25 doanh nghiệp thực hiện hình thức bán, khoán, cho thuê, đạt 14,6% kế hoạch. Mặc dù doanh nghiệp đã cổ phần hóa và giao, bán, khoán, cho thuê còn ít, nhưng khả năng cạnh tranh và hiệu quả đã rõ ràng, hầu hết các doanh nghiệp sau khi cổ phần hóa thì doanh thu, thu nhập của người lao động, lợi nhuận, vốn, nộp thuế đều tăng hơn so với trước khi cổ phần hóa. Hiệu quả đã rõ ràng, song cổ phần hóa DNNN không những không đạt chỉ tiêu Chính phủ đề ra mà còn có chiều hướng chững lại. Tình trạng này cần phải được làm rõ nguyên nhân và tìm biện pháp khắc phục để đẩy nhanh hơn nữa quá trình sắp xếp lại và cổ phần hóa DNNN.

Continue reading →

Filed under: Cổ phần hóa | Leave a comment »

HỒNG PHÚC thực hiện

TS. Nguyễn Đình Cung, Trưởng ban Vĩ mô – Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), cho rằng con đường cổ phần hóa sẽ thay đổi. Nhà nước dù vẫn giữ vị trí quan trọng trong các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) song sẽ đến lúc phải thiết lập một định chế chuyên trách làm nhiệm vụ chủ sở hữu các DNNN, công khai các chiến lược đối với DNNN và cổ phần hóa (CPH) sẽ là một công cụ trong đó.

TBKTSG: Thưa ông, nhiều ý kiến cho rằng thị trường chứng khoán suy giảm mạnh là nguyên nhân gây chậm trễ cho chương trình CPH năm qua?

– Ông NGUYỄN ĐÌNH CUNG: Tôi không quan tâm đến chuyện chậm hay không chậm trong CPH, đặc biệt là việc bán tài sản nhà nước. Vì nếu chúng ta chỉ để ý đến tiến độ thì sẽ tạo ra một áp lực và sẽ phải đánh đổi giữa thời gian và hiệu quả, mà mục tiêu cần đạt phải là hiệu quả.Hiệu quả tùy vào thước đo của mình, có thể đó là việc đảm bảo cho doanh nghiệp phát triển ổn định, phát triển công nghệ, thị trường, mở mang lao động…

Tôi vẫn phản đối việc đặt ra thời hạn năm này phải bán được từng này doanh nghiệp, cái đó dẫn tới việc lạm dụng hoặc người thực hiện bị thúc ép. Tôi cho rằng kế hoạch và trọng tâm của Nhà nước trong việc sắp xếp lại DNNN là thực hiện quyền chủ sở hữu nhà nước chứ không phải là CPH. CPH là cái đương nhiên phải làm vì không làm thế doanh nghiệp không phát triển được.

Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung: “CPH là phương tiện, chứ không phải mục tiêu. Có nhiều cách để tái cơ cấu DNNN nhưng phải đặt trong điều kiện cụ thể. Nếu CPH để chuyển độc quyền mà không tạo ra một môi trường cạnh tranh thì CPH chỉ chuyển từ độc quyền nhà nước sang độc quyền tư nhân”.

Cổ phần hóa không nên chịu áp lực bởi bất cứ điều gì, cả về thời gian, mà chỉ nên chịu áp lực bởi cá nhân nhà nước với tư cách chủ sở hữu. Theo tôi, CPH nếu chưa xác định mục tiêu tổng thể thì đừng vội cổ phần hóa. Tôi coi CPH là phương tiện, chứ không phải mục tiêu.

Có nhiều cách để tái cơ cấu DNNN nhưng phải đặt trong điều kiện cụ thể. Nếu CPH để chuyển độc quyền mà không tạo ra một môi trường cạnh tranh thì CPH chỉ chuyển từ độc quyền nhà nước sang độc quyền tư nhân. Khi đó, CPH còn tai hại hơn nhiều so với không làm gì.

Continue reading →

Filed under: Cổ phần hóa | Leave a comment »