THÔNG TIN PHÁP LUẬT DÂN SỰ

TS. TRỊNH THỊ THỦY – Phó Vụ trưởng Vụ Văn hoá Dân tộc – Bộ VHTT&DL

Nói đến luật tục tức là nói đến phong tục, tập quán đã hình thành trong nhiều năm, trong nhiều thế hệ. Đồng bào nói rằng, luật tục là “ông bà để lại cho”. Đến nay, cùng với pháp luật của Nhà nước, luật tục vẫn tồn tại và có một trí quan trọng trong việc điều chỉnh các mối quan hệ trong đời sống của đồng bào các dân tộc thiểu số. ở mỗi dân tộc thiểu số khác nhau có luật tục riêng, thể hiện bản sắc, đặc trưng riêng của dân tộc mình. Trong cộng đồng các dân tộc, luật tục được thành viên trong cộng đồng nghiêm chỉnh tuân theo một cách tự giác. Những người vi phạm luật tục cũng đồng nghĩa với việc xúc phạm đến thần linh, đến đức tin của cả cộng đồng.

Luật tục (người Thái gọi là Hịt khỏng, người ÊĐê gọi là Phạtkđi, người M’nông gọi là Phạtkđuôi, người Mạ gọi là N’Ri, người Gia Rai gọi là Tơlơiphian,…) đều có điểm chung là một mặt nó mang những yếu tố của luật pháp (quy định các hành vi phạm tội, các loại và mức độ tội phạm,…), nhưng mặt khác, luật tục mang tính chất của lệ tục, phong tục (những quy ước, những điều răn dạy, những điều khuyên nhủ mang tính đạo đức, hướng dẫn hành vi cho mỗi cá nhân, tạo dư luận xã hội để điều chỉnh các hành vi của con người. Nội dung Luật tục của các dân tộc bao gồm các quy định về quan hệ cộng đồng, quan hệ của người đứng đầu buôn làng với dân, quan hệ giữa các thành viên trong cộng đồng làng bản, giữa cha mẹ với con cái, về sở hữu tài sản, sở hữu đất đai, nương rẫy, nguồn nước, giữ gìn trật tự công cộng, giữ bình yên, hoà thuận trong buôn làng,…
Luật tục là sản phẩm xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của đời sống xã hội của mỗi dân tộc, phụ thuộc nhiều vào trình độ, ý chí chủ quan của các thành viên sống trong cộng đồng đó, trong đó có người đứng đầu (chủ làng, chủ buôn, hội đồng già làng), do đó vừa thể hiện những mặt tích cực những cũng tồn tại những mặt tiêu cực đối với đời sống kinh tế-xã hội của đồng bào các dân tộc.

Nội dung luật tục các dân tộc thiểu số thể hiện tính nhân văn, tinh thần đoàn kết, cộng đồng dân tộc rất cao. Tuỳ theo từng dân tộc, nội dung của các luật tục thường quy định các vấn đề liên quan đến điều chỉnh các mối quan hệ gia đình như: quan hệ vợ chồng, con cái, cha mẹ, ông bà, anh chị em. Con cái phải thương yêu, kính trọng, phụng dưỡng ông bà, cha mẹ; anh chị em phải thương yêu đùm bọc lẫn nhau; Hầu hết các luật tục đều khuyên dạy vợ chồng phải yêu thương quý trọng lẫn nhau, sống với nhau thuỷ chung “Đã lấy vợ thì phải ở với vợ cho đến chết, đã cầm cần mời rượu thì phải vào cuộc cho đến khi rượn nhạt, đã đánh cồng thì phải đánh cho đến khi người ta giữ tay lại” (Luật tục Êđê). Các quy định của luật tục các dân tộc thiểu số góp phần điều hoà các mối quan hệ xã hội trong buôn, làng, play, quan hệ giữa các dòng họ, giữ gìn trật tự an ninh, phòng chống các tệ nạn xã hội (trộm cắp, nghiện ngập, ngoại tình,…); bênh vực và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người phụ nữ và trẻ em,…

Continue reading →

Filed under: LÝ LUẬN CHUNG, LHNGD- Lý luận chung | 1 Comment »

TS. ĐỖ HỒNG KỲ

Đời sống văn hoá xã hội được trình bày dưới đây chủ yếu là xã hội cổ truyền của các tộc người Ê Đê và Gia Rai. Hiện nay, nhiều yếu tố của đời sống xã hội đó không còn tồn tại nữa.

Các tiểu gia đình cư trú trong mỗi ngăn buồng của ngôi nhà dài hợp thành đại gia đình mẫu hệ Ê Đê. Trong mỗi ngăn buồng ấy là một cặp vợ chồng (của chị, em gái) và những ai chưa lập gia đình sinh sống. Người đàn bà cao tuổi nhất, có uy tín là người quản lý tài sản, giải quyết các mối quan hệ trong nội bộ ngôi nhà dài. Còn người đàn ông cao tuổi nhất, thường là chồng của người chị cả lo việc ngoài phạm vi ngôi nhà dài, như mua voi, chiêng, ché và các đồ vật quý khác. Trong việc trao đổi mua bán, người đàn ông có quyền quyết định, nhưng trước khi có quyết định cuối cùng, ông ta phải được sự đồng ý của người đàn bà chủ ngôi nhà dài (pô sang).

Thường ngày các tiểu gia đình ăn uống và làm rẫy riêng. Nhưng khi có các công việc chung như nghi lễ, lễ hội thì mọi người trong ngôi nhà dài cùng nhau lo việc và ăn uống chung. Cách ứng xử của các thành viên trong gia tộc là kính trên nhường dưới.
Mỗi dòng họ (djuê) Ê Đê bao gồm 3 thành phần:
– Ana go gồm bà nội (dòng nữ), bác gái, mẹ, em gái, cháu gái, chắt gái, v.v. Nói chung, đó là giới nữ cùng họ với dăm dei.
– Ung rông, gồm chồng của bà nội, bác gái, mẹ, dì.
– Dăm dei, gồm những người cùng họ với ana govà được ana gogọi là bác trai, cậu, em trai, cháu trai.

Ana go, ung rông có nghĩa vụ và trách nhiệm đối với dăm dei như sau:

Khi dăm dei gặp hoạn nạn ana govà ung rông là người phải giúp đỡ để người này qua cơn hoạn nạn. Trường hợp dăm dei ngoại tình bị bắt quả tang, họ phải đứng ra lo việc phạt vạ và bồi thường theo đúng luật tục. Ngày dăm dei đi lấy vợ, ana golo sắm cho dăm dei một cái xà gạc, một cái cuốc, một cái rìu để anh ta có công cụ làm nương rẫy nuôi vợ con và cha mẹ vợ. Khi dăm dei già yếu, không có ai nương tựa, ông ta sẽ về ở với cháu gái. Lúc dăm dei chết, nếu vợ con và gia đình đằng vợ chấp thuận, ana gosẽ mang thi thể dăm dei về phía họ mình để mai táng.

Continue reading →

Filed under: LÝ LUẬN CHUNG, LHNGD- Lý luận chung | Leave a comment »