TRẦN ANH TUẤN – Khoa Pháp luật Dân sự – Đại học Luật Hà Nội
Kể từ sau năm 1945, lần đầu tiên trong lịch sử pháp luật tố tụng dân sự nước nhà, trước những yêu cầu của công cuộc cải cách vì một nền tố tụng dân chủ, vì lợi ích chính đáng của nhân dân, một thủ tục tố tụng đặc biệt đã được xây dựng trong Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2004(BLTTDS) với tên gọi thủ tục giải quyết việc dân sự. Thủ tục này được xây dựng nhằm áp dụng giải quyết đối với các vụ việc không có tranh chấp về quyền, lợi ích hợp pháp giữa các bên đương sự. Có thể nói, đây là một thủ tục giản đơn hơn so với thủ tục giải quyết các vụ việc mà các bên đương sự có tranh chấp về quyền, lợi ích vì thời hạn giải quyết được rút ngắn, Toà án không cần mở phiên toà xét xử với một Hội đồng xét xử gồm nhiều thành viên, theo một thủ tục phức tạp mà chỉ cần một Thẩm phán “thăng đường” dưới hình thức một phiên họp đơn giản.
Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi mong muốn làm rõ những bất cập khi vận dụng một số quy định cụ thể của thủ tục này trong thực tiễn và tìm kiếm giải pháp khắc phục để thủ tục giải quyết việc dân sự sẽ thực sự là phương tiện hữu hiệu của người dân trên con đường đi tìm công lý như mong mỏi của các nhà lập pháp. Với logic này, ba vấn đề cơ bản sẽ được tiếp cận và xử lý, đó là việc xác định phạm vi những loại việc được giải quyết theo thủ tục giải quyết việc dân sự; vấn đề nhập, tách các yêu cầu trong vụ việc dân sự; cơ chế chuyển hoá giữa việc dân sự và vụ án dân sự.
1. Các việc dân sự thuộc thẩm quyền của Toà án
Hiện nay, các điều 26, 28, 30, 32 BLTTDS không có những phân định cụ thể về những loại việc được giải quyết theo thủ tục giải quyết việc dân sự. Tuy nhiên, căn cứ vào bản chất của các loại việc dân sự có thể phân chia các việc được giải quyết theo thủ tục giải quyết việc dân sự thành hai loại cơ bản sau đây:
Thứ nhất: Các việc dân sự mà bản chất là không có tranh chấp về quyền, lợi ích hợp pháp giữa các bên do các đương sự đã thoả thuận được với nhau về các tình tiết của sự việc cũng như những quyền và lợi ích giữa các bên và các bên cùng yêu cầu Toà án công nhận để làm cơ sở cho việc thi hành án sau này. Theo quy định của BLTTDS thì các việc dân sự này bao gồm yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, nuôi con, chia tài sản khi ly hôn; yêu cầu công nhận sự thoả thuận về thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn.
Như vậy, từ một số việc dân sự cụ thể đã được quy định trong BLTTDS, chúng ta đã có thể khái quát và xác định được bản chất chung của chúng. Dưới góc độ nghiên cứu, chúng tôi cho rằng trên cơ sở xác định được bản chất của loại việc này, về lâu dài các cơ quan có thẩm quyền có thể mở rộng, quy định bổ sung những loại việc dân sự khác có cùng bản chất được giải quyết theo thủ tục giải quyết việc dân sự. Theo chúng tôi, những việc dân sự cần được bổ sung vào loại việc được giải quyết theo thủ tục giải quyết việc dân sự bao gồm yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi do người con nuôi đã thành niên và cha, mẹ nuôi thoả thuận chấm dứt việc nuôi con nuôi; các bên cùng thoả thuận chấm dứt quan hệ hôn nhân trái pháp luật và thoả thuận được về vấn đề phân chia tài sản, việc nuôi con; yêu cầu Toà án công nhận các thoả thuận về quyền, lợi ích hợp pháp phát sinh từ các quan hệ pháp luật kinh doanh, thương mại, lao động .v.v.
Continue reading →
Filed under: TTDS - Quan điểm của Tòa án và về Tòa án | Leave a comment »